تبلیغات
فرهنگ - دستگاه گوارش

دستگاه گوارش

جمعه 9 بهمن 1388 06:02 ب.ظ

نویسنده : علی خزائی

دانستنی های برای معلم   

      دستگاه گوارش: هر جانداری برای آن كه زنده بماند، باید تغذیه كند. بسیاری از غذاها به همان صورت كه مصرف شده اند، برای سلول های بدن قابل استفاده نیستند. به تغییراتی كه در بدن بر روی غذا صورت می گیرد و آن ها را قابل مصرف برای سلول ها می سازد، گوارش می گویند. دستگاه گوارش از لوله ی گوارشی و چند غده ی ضمیمه ی آن تشكیل شده است.

        لوله ی گوارش درانسان در اصل لوله ی طویلی است كه از یك سو به دهان و از سوی دیگر به مخرج ارتباط دارد. این لوله در بخش های مختلف ، بنابه نوع كاری كه انجام می دهد متمایز شده و دارای ساختمان ویژه ای است. مواد غذایی در حین عبور از لوله ی گوارش از اندام های دهان، حلق ، مری، معده، روده ی كوچك و روده ی بزرگ می گذرند. هم چنین در دستگاه گوارش، غده های متعددی یافت می شوند كه در عمل گوارش نقش حیاتی را ایفا می كنند. مهم ترین این غده ها عبارتند از غده های بزاقی ، لوزالمعده (پانكراس) و كبد.

          اعمال عمومی دستگاه گوارش: به طور كلی گوارش دو عمل اساسی و مختلف انجام می دهد كه یكی گوارش غذا و دیگری جذب آن است. گوارش دردهان، معده و روده ی كوچك و جذب اصلی فقط در روده ی كوچك انجام می گیرد. در بخش های مختلف دستگاه گوارش به خصوص دهان و معده ، ابتدا در اثر اعمال مكانیكی تكه های درشت غذا به قطعات ریزی تبدیل می شوند. سپس آنزیم های گوارشی خاصی در معده و روده روی این قطعات ریز اثر می كنند و آن ها را به مولكول های ریز و ساده ای كه قابل جذب در سلول های بدن هستند، تجزیه می كنند. نتیجه ی عمل جذب، انتقال مواد گوارش شده از دیواره ی روده ی كوچك و ورود آن ها به جریان خون است تا از طریق خون به تمام سلول های بدن برسند.

        دهان: نقش دهان در گوارش از یك سو تشخیص كیفیت غذا و از سوی دیگر گوارش آن است. گوارش دهان بیش تر از نوع مكانیكی است. اگر لقمه ی غذایی كه در دهان می گذاریم بدمزه، بدبو یا محتوی مواد ناخواسته و ناگوار باشد، آن را از دهان خارج می كنیم. گرفتن طعم غذا به وسیله ی پرزهای چشایی صورت می گیرد كه در روی زبان به تعداد زیاد و در برخی نواحی دیگر دهان و حلق به تعداد كم تر یافت می شوند.

        دندان ها: هر دندان دارای دو قسمت تاج و ریشه است. سطح تاج دندان را ماده ای به نام مینا می پوشاند كه سخت ترین ماده بدن است. در زیر مینا عاج دندان قرار دارد كه سختی آن كم تر از سختی میناست. در درون عاج مغز قرار دارد كه رگ های خونی و اعصای در آن جا وجود دارند. دندان های انسان به نوع رژیم غذایی او كه مخلوط از گوشت خواری و گیاه خواری است متناسب شده اند. دندان های پیش و نیش برای بریدن و تكه تكه كردن غذا به كار می روند. كار دندان های آسیا خرد كردن و له كردن است.

        غده های بزاقی: بزاق (آب دهان) ماده ی چسبنده و لزجی است كه به وسیله ی سه جفت غده ی بزاقی به نام های زیرزبانی، بناگوشی و تحت فكی ترشح می شود. این غده ها ، بزاق یك نوع آنزیم است كه موجب تجزیه نشاسته به قندهای ساده تر می شود.

        مری و معده: غذای جویده شده وارد مری می شود و با حركات دودی آن به سوی معده حركت می كند.این حركات در اثر انقباضات منظم و پشت سر هم ماهیچه های حلقوی و طولی دیواره ی مری ایجاد می شود كه به صورت موجی از ناحیه ی حلق به طرف معده پیش می رود. وظیفه ی معده به طور كلی ذخیره غذای بلع شده و ادامه ی هضم بعضی از انواع غذاهاست. عوامل مهم گوارش دهنده ی غذا در معده یكی حركات معده و دیگری شیره ی معده است كه به ترتیب در گوارش مكانیكی و شیمیایی دخالت دارند. معده به غذا اسید اضافه می كند و اسید به كشته شدن باكتری های درون معده كمك می كند و شرایط اسیدی مناسبی برای فعالتی آنزیم گوارشی موجود در معده كه پپسین نامیده می شود، ایجاد می كند. پپسین از دیواره ی معده ترشح می شود و هضم پروتئین ها نظیر گوشت و تخم مرغ را آغاز می كند. ماهیچه های موجود در دیواره ی معده موجب منقبض شدن و بالا و پایین رفتن معده می شوند. در نتیجه ی این عمل غذا با اسید و پپسین كاملاً آمیخته می شود و مخلوط غلیظ و روانی به وجود می آید.

        این مایع برای هضم بیش تر وارد روده ی كوچك می شود. معده ی یك فرد بزرگسال در حدود یك لیتر غذا در خود نگه می دارد.مایعات ظرف ده دقیقه از آن تخلیه می شوند و گوشت و سبزی ها حدوداً یك ساعت ، اما تخلیه ی چربی ها ممكن است تا 30 ساعت هم طول بكشد. معمولاً معده بعد از 6 ساعت خالی می شود. سپس دیواره هایش منقبض می شوند و انسان دوباره احساس گرسنگی می كند.

        روده ها: كار اصلی گوارش و جذب، در روده ها به ویژه روده ی باریك صورت می گیرد. دو اندام مهم یعنی كبد و لورالمعده نیز ترشحات خود را به روده می ریزند. این ترشحات در مجموع ، گوارش مواد غذایی را به پایان می رسانند و آن را آماده ی جذب می كنند.

        روده ی باریك: بیش ترین مقدار گوارش در ابتدای روده ی باریك (اثنی عشر= دوازدهه) صورت می گیرد كه بلافاصله بعد از معده قرار دارد و مجاری كبد و لوزالمعده به آن راه دارد. در كبد ماده ای به نام «صفرا» ساخته می شود،‌صفرای ساخته شده به كیسه ی صفرا می رود و در آن جا ذخیره می شود. همراه با ورود غذا به روده ی باریك، كیسه ی صفرا منقبض می شود و مقداری صفرا از مجرایی كه در انتها با مجرای لوزالمعده مشترك است وارد دوازدهه می شود. مهم ترین عمل صفرا كمك به هضم چربی هاست. شیره ی لوزالمعده، آنزیم های لازم برای انواع غذاها را داراست. غذا به مدت نسبتاً طولانی در روده متوقف می ماند و در نتیجه فرصت عمل برای شیره های گوارشی آن وجود دارد

        سطح روده ی باریك را برآمدگی های انگشت مانند ریز به نام «پرز» پوشانده است. پرزها سطح روده را بسیار وسیع می كنند كه نتیجه ی آن افزایش سطح جذب است. كلیه ی مواد غذایی كه در اثر هضم شیمیایی به مواد ساده و قابل جذب تبدیل شده اند از دیواره ی روده ی باریك جذب می شوند و توسط رگ ها به تمام بدن انتقال می یابند.

        روده ی بزرگ: آخرین قسمت لوله ی گوارشی، روده ی بزرگ است. هنگامی كه غذا به انتهای روده ی باریك می رسد، تقریباً تمام مواد غذایی قابل استفاده ی آن از طریق دیواره ی روده ی باریك به خون جذب شده است.مواد باقیمانده غیر قابل جذب وارد روده ی بزرگ می شود ، چون تحرك روده ی بزرگ بسیار كم است، مواد به مدت زیادی در آن باقی می ماند و در آن جا آب و املاح موجود در آن جذب می شوند. باقیمانده ی مواد غذایی تولید مدفوع می كنند. مدفوع با حركات كند روده به انتهای آن می رسد و موجب تحریك آن منطقه و احساس دفع می شو


دیدگاه ها : نظرات
برچسب ها: زیست ،
دنبالک ها: زیست ،
آخرین ویرایش: - -